crhQırımtatar

Литий батареясында электролит недир?

Nov 21, 2025

Хабер къалдырынъыз .

Литий батареясында электролит недир?

 

электролит

 

Литий-ион батареясындаки электролит батареядаки ионларнынъ ташыйыджысыдыр. О, адет узьре литий тузларындан, органик иритиджилерден ве къошмалардан ибарет, буны 7-4 рес-де корьмек мумкюн. Электролит литий-ион батареясынынъ мусбет ве менфий электродлары арасында ионлар кечирювде пек муим роль ойнай, онынъ юксек кергинлик ве юксек специфик энергия киби имтиязларыны теминлей. Электролитлерни, адет узьре, белли бир шараитлерде ве белли бир мунасебетлерде юксек-темизликтеки органик иритиджилерден, литий тузларындан ве керекли къошмалардан азырлайлар. Электрод материаллары батареянынъ энергия сыкълыгъыны бельгилесе, электролит онынъ девир омюрини, юксек ве алчакъ арареттеки чалышувыны ве хавфсызлыгъыны эсас оларакъ бельгилей. Электролитнинъ эсас теркиби нисбетен денъишмейип къала; янъылыкъ эсасен янъы литий тузлары ве къошмаларыны ишлеп чыкъарувда, эм де литий-ион батареяларында иштирак этмек ичюн бетлерара химиявий джерьянлар ве механизмлерни даа терен анълавдадыр.

 

Figure 7-4 Components of Li-ion Battery Electrolyte

 

7-5 рес-де косьтерильгени киби, литий тузларынынъ чокъ чешитлери бар, амма тиджаретте булунгъан литий-ион батареяларында пек аз къулланыла. Идеаль литий тузу бойле хусусиетлерге малик олмакъ керек:

1) Алчакъ ассоциация дереджеси, органик иритиджилерде къолай ириген, электролитнинъ юксек ион кечиримлилигини теминлеген.

2) антиоксидант ве редукциягъа къаршы тургъан анионлар; редукция махсулатлары тургъун, алчакъ-къаршылыкълы СЭИ пленкасыны шекиллендирмеге ярдым этелер.

3) Яхшы химиявий тургъунлыкъ, электрод материаллары, электролитлер я да сепараторларнен зарарлы ян реакциялар пейда олмадан.

4) Саде азырлав джерьяны, эксик фиятлы,-зеэрсиз ве кирленювсиз-.

 

Figure 7-5 Types of Lithium Salts

 

LiPF6 — энъ чокъ къулланылгъан литий тузудыр. Онынъ айры хусусиетлери энъ айрыджа хусусиетлери олмаса да, карбонатлы къарышыкъ иритиджи электролитлерде нисбетен оптимал умумий чалышувны косьтере. LiPF6 ашагъыдаки эсас имтиязларгъа малик:

 

1)-сувсыз иритиджилерде уйгъун иритиджилик ве юксек ион кечиримлилиги.

2) О, алюминий фольгадан япылгъан ток топлайыджыларынынъ устюнде тургъун пассивация пленкасыны мейдангъа кетире биле.

3) О, карбонатлы иритиджилернен графит электрод юзюнде синергик шекильде тургъун СЭИ пленкасыны мейдангъа кетире.

 

Лякин LiPF6 зайыф термик тургъунлыкъкъа малик ве парчаланув реакцияларына мейильлидир. Ян махсулатлар электрод юзюндеки СЭИ пленкасына зарар кетире, электроднынъ мусбет фааль компонентлерини ирите ве девир вакътында имкянларнынъ парчаланувына кетире биле.

 

LiBF да кенъ къулланылгъан литий туз къошмасыдыр. LiPF6-гъа коре, LiBF кениш иш арарети диапазонына, юксек-араретте яхшы тургъунлыкъкъа ве алчакъ-араретте юксек чалышувгъа маликтир. LiBF юксек кечиримлиликке, кенъ электрохимик пенджереге ве яхшы иссилик тургъунлыгъына саиптир. Онынъ энъ буюк имтианы пленка-шекиллендирюв хусусиетлериндедир, чюнки о, СЭИ пленкасыны шекиллендирювде догърудан-догъру иштирак эте биле.

 

Къурулыш джеэтинден LiDFOB LiBOB ве LiBF нинъ ярым-молекулаларындан ибарет олып, LiBOB нинъ яхшы пленка-япкъан хусусиетлерининъ имтиязларыны ве LiBF4нинъ алчакъ-араретте яхшы чалышкъаныны бирлештире. LiBOB иле тенъештирильгенде, LiDFOB сызыкълы карбонатлы иритиджилерде зияде иритиджиликке ве электролитлернинъ кечиримлилиги зиядедир. Онынъ юксек-араретли ве алчакъ-араретли чалышувы LiPF4-тен яхшыдыр, батарея катодынен яхшы уйгъунлыкъкъа малик, алюминий фольга юзюнде пассивация пленкасыны мейдангъа кетире ве электролитнинъ оксидленювини ингибирлей.

 

LiTFSI къурулышындаки CF3SO2 группалары кучьлю электрон-чекюв тесирине маликлер, бу исе менфий юкнинъ делокализациясыны кескинлештире ве ион ассоциация чифтлешювини эксильте, бу исе тузнынъ юксек иритиджилигине кетире. Бундан да гъайры, LiTFSI юксек электрик кечиримлилигине, юксек иссилик парчаланув араретине малик, къолайлыкънен гидролизленмей; лякин 3,7 В-дан зияде кергинликте алюминий ток коллекторларыны пек коррозиягъа огъратаджакъ.

 

LiFSI молекуласындаки фтор атомлары кучьлю электрон-чекюв хусусиетлерине маликлер, олар N устюндеки менфий юкни делокализация этелер, бу исе зайыф ион ассоциациясына ве Li+ нинъ къолай диссоциациясына кетире, ве бойлеликнен юксек кечиримлиликке кетире.

 

LiPO2F2 алчакъ-араретте яхшы чалышкъаныны косьтере ве айны вакъытта электролитнинъ юксек-араретте чалышкъаныны да яхшылаштыра. О, къошма оларакъ менфий электрод юзюнде LixPOyFz ве LiF иле зенгин олгъан SEI пленкасыны мейдангъа кетире биле, бу исе батареянынъ бетлерара къаршылыгъыны эксильтмеге ве батарея девирининъ чалышувыны яхшылаштырмагъа ярдым эте. Лякин LiPO2F2 де алчакъ иримектен зарар коре.

 

нинъ эсас компоненти .сувлу электролитлитий тузларыны ириткен ве литий ионлары ичюн ташыйыджы олгъан органик иритиджидир. Литий-ионлы батарея электролити ичюн идеаль органик иритиджи ашагъыдаки шартларгъа джевап бермек керек:

 

1) Литий тузлары ичюн юксек диэлектрик даимийлик ве кучьлю иримек къабилиети.

2) Алчакъ ириюв нокътасы ве юксек къайнамакъ нокътасы, кениш арарет диапазонында сувлу алны сакълап къалмакъ.

3) Алчакъ ялтыравукълыкъ, литий-ионларнынъ ташылувыны къолайлаштыра.

4) Яхшы химиявий тургъунлыкъ, мусбет ве менфий электрод къурулышына зарар кетирмей я да мусбет ве менфий электрод материалларыны иритмей.

5) Юксек янув нокътасы, яхшы хавфсызлыкъ, алчакъ фият,-зеэрли олмагъан ве-кирлемеген.

 

Литий-ион батареяларынынъ электролитлеринде къулланылгъан умумий органик иритиджилер эсасен карбонат иритиджилерине ве органик эфир иритиджилерине болюнелер, буны 7-6 рес-де корьмек мумкюн. Юксек-перформанслы литий-ион батареясынынъ электролитини алмакъ ичюн, адет узьре, эки ве бир къач органик иритиджи олгъан къарышыкъ иритиджи къулланыла, бу исе оларгъа бири-бирини толдурмагъа ве умумий перформансны даа яхшылаштырмагъа имкян бере. Умумий карбонатлы иритиджилернинъ физик хусусиетлери 7-1 джедвельде берильген.

 

Figure 7-6 Types of Organic Solvents in Li-ion Battery Electrolyte

 

7-1 джедвель Умумий карбонатлы иритиджилернинъ физик хусусиетлери .

 

Органик иритиджи . Нисбий диэлектрик денъишмези . Эрюв нокътасы/ дередже Къайнама нокътасы/ градус Япышкъанлыкъ коэффициенти .
Этилен карбонаты (ЭК) . 89.6 37 243 1.86
Пропилен карбонаты (ПК) ола. 64.4 -55 240 2.53
Диметил карбонат (ДМК) ола. 0.59 2 91 0.59
Диэтил карбонат (ДЭК) 1.1. 2.8 -43 126 0.75
Этил метил карбонат (ЭМК) 1.1. 3.0 -53 108 0.65

 

Органик эфирнинъ иритиджилерине эсасен 1,2-диметоксипропан (ДМП), диметоксиметан (ДММ) ве этиленгликоль диметил эфири (ДМЭ) киби зынджырлы эфирлер, тетрагидрофуран (ТГФ) ве 2{l{теран-Ф}оМе) киби девирли эфирлер кире. Зынджырлы эфир иритиджилери ичюн карбон зынджыры не къадар узун олса, химиявий тургъунлыкъ о къадар яхшы олур, лякин ялтыравукълыкъ не къадар юксек олур ве литий-ионларнынъ миграция сурьаты о къадар алчакъ олур. Этилен гликоль диметил эфири литий гексафторфосфатнен нисбетен тургъун хелат (LiPF6·DME) мейдангъа кетире биле, бу исе литий тузлары ичюн кучьлю ириюв къуветини косьтере ве электролитнинъ юксек кечиримлилигини мейдангъа кетире. Лякин ДМЭнинъ химиявий тургъунлыгъы зайыф ве менфий электрод материалынынъ юзюнде тургъун пассивация пленкасыны мейдангъа кетире бильмей.

 

Карбонат иритиджилерине пропилен карбонат (ПК) ве этилен карбонат (ЭК) киби девирли карбонатлар, диметил карбонат (ДМК), диэтил карбонат (ДЭК) ве метил этил карбонат (ЭМК) киби зынджырлы карбонатлар кире. Девирли карбонатларнынъ диэлектрик денъишмемезлиги юксек олып, литий тузларыны зияде иритиджи эте, амма оларнынъ ялтыравукълыгъы да юксектир, бунынъ нетиджесинде литий-ионларнынъ миграциясы даа алчакъ ола. Зынджырлы карбонатларнынъ диэлектрик денъишмемезлиги алчакъ ве литий тузында зайыф иримек къабилиети бар, амма алчакъ ялтыравукълыгъы ве яхшы акъув къабилиети бар, бу исе литий-ионларнынъ миграциясыны къолайлаштыра.

 

Литий-ион электролитлери ичюн атеш-токътаткъан къошмаларнынъ чешитлери 7-7 рес-де косьтерильген. Аз микъдарда къулланылгъан къошмалар эмиетли тесир этелер ве литий-ион батареяларынынъ чалышувыны юксельтмек ичюн икътисатлы ве амелий усулдыр. Литий-ион батареяларынынъ электролитине аз бир доза къошма къошып, батареянынъ белли бир чалышув хусусиетлерини махсус шекильде яхшылаштырмакъ мумкюн, меселя, кери къайтарыла бильген имкян, электрод/электролит уйгъунлыгъы, девирнинъ чалышувы, темпнинъ чалышувы ве хавфсызлыкъ чалышувы, литий{{}} батареяларында энъ муим роль ойнайлар. Идеаль литий-ион батареясы электролит къошмасы ашагъыдаки дёрт хусусиетке малик олмакъ керек:

 

1) Органик иритиджилерде юксек иритиджилик.

2) Аз микъдарда бир я да бир къач чалышув хусусиетлерини сезилерли дереджеде яхшылаштырмакъ мумкюн.

3) Аккумуляторнынъ чалышувына тесир этеджек башкъа компонентлернен зарарлы ян реакциялар олмасын.

4) Алчакъ фиятлы,-зеэрсиз я да алчакъ зеэрли.

 

Figure 7-7 Types of Electrolyte Additives

 

Озь вазифесине коре, къошмаларны кечириджи къошмаларгъа, зияде зарядтан къорчалагъан къошмаларгъа, атешни токътаткъан къошмаларгъа, СЭИ пленка-шекиллендирген къошмаларгъа, катод материалыны къорчалагъан къошмаларгъа, LiPF6 стабилизаторларына ве дигер функциональ къошмаларгъа больмек мумкюн.

 

Кечириджи къошмалар электролит ионларынен координация япып, литий тузынынъ иримесине ярдым этип, электролитнинъ кечиримлилигини арттырып, литий-ион батареяларынынъ тезлик чалышувыны яхшылаштыралар. Кечириджи къошмалар координация реакциялары вастасынен чалышкъанлары ичюн, оларгъа лиганд къошмалары да дейлер ве озьара тесирлешкен ионгъа эсасланып, анионлы лигандларгъа, катионлы лигандларгъа ве нейтраль лигандларгъа болюнелер.

 

Ашыры зарядтан къорчалав къошмалары зияде зарядтан къорчалавны темин этелер я да зияде зарядкъа даянувны арттыралар. Олар функциональ джеэттен оксидленюв-къайтарма къошмаларгъа ве мономер къошмаларына болюнелер. Шимдики вакъытта оксид-къайта тикленюв къошмалары эсасен анизол сыраларыдыр, оларнынъ оксид-къайта тикленюв потенциалы юксек ве яхшы иримек къабилиетине маликтир. Мономер къошмалары юксек кергинликте полимеризация реакцияларындан кечип, газларны чыкъаралар ве полимер катод материалынынъ юзюни къаплап, зарядны токътатып ола. Мономер къошмаларына эсасен ксилол ве фенилциклогексан киби къокъулы бирикмелер кире.

 

Атешни токътаткъан къошмалар электролитнинъ атешленюв нокътасыны котермек я да янувны ингибирлеген сербест радикал зынджырлы реакцияны токътатмакъ ёлунен озь вазифелерини беджерелер. Оларнынъ чешитлери 7-8 рес-де косьтерильген. Атешни токътаткъан мадделерни къошмакъ электролитнинъ янгъынгъа къаршылыгъыны эксильтмек, литий-ион батареяларынынъ иш арарети диапазоныны кенълештирмек ве оларнынъ чалышувыны яхшылаштырмакъ ичюн муим ёллардан биридир. Атешни токътаткъан къошмаларнынъ тесир механизмлери эсасен эки тюрлюдир:

 

1) Газ фазеси ве конденсациялангъан фаза арасында изоляция къатламы яратып, олар эм конденсациялангъан, эм де газлы фазаларда янувнынъ огюне кетелер.

2) Олар якъув реакциясы джерьянында сербест радикалларны тутып, газ фазлары арасындаки якъув реакцияларыны ингибирлеген сербест радикал зынджырлы реакцияны токътаталар.

 

Figure 7-8 Types of Electrolyte Flame Retardant Additives

Соргъу ёлламакъ .