Органик иритиджилер недир?

Органик иритиджилер — бу карбон- эсасында башкъа мадделерни химиявий ёлнен денъиштирмейип, иритмеге я да даркъатмагъа къабилиетли сув бирикмелеридир. Бу бирикмелерде гидроген, оксиген я да галоген киби башкъа элементлерге багълы карбон атомлары бар, оларны сув киби органик олмагъан иритиджилерден айыралар. Чешит химия къоранталарында 200-ден зияде чешит органик иритиджилер бар, эр бири озь молекуляр къурулышы ве физик хусусиетлерине эсасланып, махсус санайы ве тиджарет къулланмаларыны хызмет этелер.

Органик иритиджилернинъ бельгилейиджи чизгиси оларнынъ молекуляр мимарлыгъындадыр. Бутюн органик иритиджилерде озь къурулыш омузы оларакъ углерод- карбон я да карбон я да карбон я да углерод багълары бар. Бу углерод{{4} эсасында япылгъан теркиби оларгъа уникаль иритиджи имкянлар бере, хусусан сувны эффектив иритип оламагъан сызгъычсыз ве зайыф къутуплы мадделер ичюн.

Органик иритиджилер оларны санайы джеэттен къыйметли япкъан бир къач умумий физик хусусиетлерни косьтере. Эксериети ода араретинде учкъан сувлар, яни олар къолайлыкънен бувлана. Оларнынъ къайнама нокъталары, адет узьре, 100 градус ашагъыдан 250 градускъадже , къайнамакъ нокъталары даа алчакъ ола, бу исе даа юксек денъишмелерге келише. Иритиджининъ зарядлы парчачыкълар арасындаки кучьни эксильтмек къабилиетининъ диэлектрик денъишмемез-а ольчюси органик иритиджилер арасында эмиетли дереджеде денъише, оларнынъ литий тузлары киби ион бирикмелерини иритмек къабилиетине догърудан-догъру тесир эте.

Ялтыравукълыкъ башкъа бир тенкъидий хусусиетни ифаде эте. Алчакъ{{1}видель иритиджилер ионлар ве молекулалар эритме ярдымынен даа сербест арекет этмеге имкян бере, бу исе ионлы кечиримлилик перформансны бельгилеген литий батарея электролитлери киби къулланмаларда пек муим ола. Диэлектрик денъишмемез ве ялтыравукълыкъ арасындаки озьара тесир чокъ вакъыт оптимал нетиджелерге иришмек ичюн иритиджилерни бири-бирини тамамлайыджы хусусиетлернен къарыштырмакъны талап эте.

Гидроуглеродлы иритиджилер тек углерод ве гидроген атомларындан ибарет. Бу- къутуплы олмагъан иритиджилер ягъларны, мумларны, ягъларны ве ягъларны ириткенде юксек севиедедирлер.

Алифатлы углеводородлар .ароматлы алкъаларсыз догъру я да пытакълы углерод зынджырлары. Умумий мисаль оларакъ гексане, гептан ве нефть эфири бар. Бу иритиджилернинъ полярлыгъы пек алчакъ, юксек денъишмелер бар, олар химиявий джеэттен тургъун, амма юксек дереджеде янгъынлыдыр. Санаийлерде оларны ягъ чыкъармакъ, фармацевтика истисалы, бояны формулировка этмек ве япыштырыджы истисал ичюн къулланалар.

Ароматлы углеводородлар .озь къурулышында бензол алкъаларыны къабул эте, оларгъа айрыджа хусусиетлер бере. Бензол, толуол ве ксилен энъ чокъ расткельген ароматлы иритиджилерни ифаде этелер. Бу бирикмелернинъ орта полярлыгъы, алифатлы углеводородларгъа коре, иритиджилик къувети зиядедир. Оларнынъ къулланмалары бояларда, япыштырыджыларда, басма сияларында ве дегрезинг амелиятларында къулланувны къаплап ала. Лякин бир къач ароматлы углеводородлар сагълыкъ ичюн эмиетли хавфларны ташымакъталар{-бензол белли канцерогендир, бу исе экспозиция сынъырларыны къатты низамлай.

Оксигенленген иритиджилер озь молекуляр къурулышына оксиген атомларыны кирсетелер, олар озь иритиджи имкянларыны кенълештирген поляр хусусиетлерни яраталар.

Ичкилеркарбон зынджырларына къошулгъан гидроксил ({0}}ОН) группалары бар. Метанол, этанол, изопропанол ве бутанол саалар боюнджа кенъ къулланыла. Алкогольлер эм къутуплы, эм де базы бир- къутуплы олмагъан мадделерни иритип, оларны чокъ тарафлы иритиджилер япа билелер. Этанол фармацевтика, косметика, къокъулы махсулатлар ве дезинфекцияларда эсас ингредиент оларакъ хызмет эте. Санаий къулланмаларда темизлев маддеси оларакъ ве химиявий синтезде къулланув кире.

Кетонларэки карбон атомына багълангъан карбонил группасы (С=О) бар. Бу категориягъа ацетон ве метил этил кетон (МЭК) ёлбашчылыкъ этелер. Кетонлар юксек къутуплы, оларда пек яхшы ве тез бувлана. Ацетон тырнакъ лак чыкъарувджыларында, боялангъан ве электроника истисалында темизлев иритиджиси оларакъ пейда ола. Лабораторияларда кетонлар умумий реакция иритиджилер оларакъ хызмет этелер.

Эфирэкшиликлер ве спиртлер арасындаки реакциялар вастасынен шекиллендирмек. Этил ацетаты ве метил ацетат сыкъ-сыкъ ишлетиле. Бу иритиджилерде хош мейва къокъулары, катранлар ве полимерлер ичюн яхшы акъча тёленгенлик, орта полярлыкъ бар. Къапламалар санайысы бояларда ве лакларда чокъ шейлерни къуллана. Азыкъ санайылары белли бир эфирлерден къокъулы мадделер оларакъ файдаланалар. Этил ацетаты тырнакъ лакларыны чыкъаргъанда ве схема плата темизлейиджиси оларакъ пейда ола.

Эфирэки углерод зынджырына япыштырылгъан оксиген атомыны къабул эте. Диэтил эфир ве тетрагидрофуран (ГФ) лаборатория ве санайы ерлеринде муим эфирлерни ифаде этелер. Эфирлернинъ, адет узьре, алчакъ полярлыкъ ве юксек денъишмелери бар. Бир вакъытлары диетил эфири умумий наркоз олып хызмет этсе де, онынъ экстремал атешлилиги онынъ къулланувыны сынъырлады. ТГФ полимерлернинъ мейдангъа келювинде ве лаборатория реакциясыны иритиджиси оларакъ популяр олып къалмакъта.

Галогенли иритиджилер озь къурулышына галоген атомларыны (хлор, фтор, бром я да йод) кирсете. Бу иритиджилер башкъа иритиджилерге къаршы тургъан материаллар ичюн истиснаий иритиджи къуветке саиптирлер.

Хлорлы иритиджилер .дихлорметан (метилен хлорид), хлороформ, углерод тетрахлорид ве трихлороэтилен кире. Бу бирикмелер no no not no not-flammable-а эмиетли хавфсызлыкъ имтианы-} ве юксек акъча тёлев учмасы къуветине маликлер. Маденнинъ дегризирование амелиятлары, боя чыкъарув ве химчистка аньаневий оларакъ хлорлы иритиджилерге пек ишандылар. Лякин хлорлы иритиджилернинъ бир чокълары зеэрлидир, базылары канцерогенлер я да репродуктив хавфлар оларакъ тасниф этиле. Углерод тетрахлорид ве трихлоретилен сагълыкъ хавфлары ве озоннынъ эксильмеси акъкъында хавфлылыкълар себебинден къатты норматив сынъырлавларгъа огърайлар.

Фторлы иритиджилер .сонъки вакъытларда, хусусан ихтисаслашкъан къулланмаларда, дикъкъат айырды. Бу бирикмелер бир чокъ алларда хлорлы альтернативаларгъа коре даа алчакъ зеэрлиликни теклиф этелер ве химиявий тургъунлыкъны мукеммель косьтере. Аккумулятор санайы юксек-воктлы литий батарея къулланмалары ичюн фторлы карбонатларгъа айрыджа меракъ косьтерди, чюнки оларнынъ оксидленювининъ устюн тургъунлыгъы себебинден.

Карбонат иритиджилер земаневий энергияны сакълавда оларнынъ тенкъидий ролю себебинден айрыджа ер алалар. Бу бирикмелерде озь къурулышында карбонат группасы (−O−CO−O−) бар.

Векилик карбонатлары .этилен карбонаты (ЭС) ве пропилен карбонаты (ПК) киби диэлектрик денъишмемезликлери юксек, амма айны вакъытта юксек ялтыравукълыкъкъа маликлер. Ода араретинде къатты олгъан этилен карбонаты башкъа иритиджилернен къарыштырылгъанда сувлу ола. Бу бирикмелер электрод юзюнде тургъун къорчалав пленкаларыны тешкиль этелер.

Сызыкълы карбонатлар .диметил карбонат (ДМК), диетил карбонаты (ДЭК) ве этил метил карбонат (ЭМК) киби ялтыравукълыкъ алчакъ, амма диэлектрик денъишмемезликлери де алчакътыр. девирли ве сызыкълы карбонатларнынъ бирлешмеси мувазенели хусусиетлерге малик электролит иляджларыны ярата.

Анъламакъ .литий батареясы .технологиясы бу энергия сакълав алетлеринде органик иритиджилернинъ эсас вазифесини танымакъны талап эте. Литий батареялары химиявий энергияны электродлар арасындаки литий ион арекети вастасынен электрик энергиясына чевирелер. Органик иритиджилер бу ион ташувыны теминлеген сувлу электролитнинъ темелини тешкиль этелер.

Литий батарея электролитлеринде органик иритиджилер бир вакъытта чокъ талапкяр талапларны къандырмакъ кереклер. Оларгъа литий гексафторофосфат (LiPF₆) киби литий тузларыны иритмек ичюн юксек диэлектрик денъишмелери керек, амма тез ион арекетине ёл бермек ичюн алчакъ ялтыравукълыкъ. Олар батареянынъ чалышув кергинлиги диапазонында электрохимик джеэттен тургъун къалмакъ, эки электродларда парчаланувгъа къаршы турмакъ ве кенъ арарет диапазонларында семерели чалышмакъ кереклер.

Типик литий батарея электролит къарышыкъ органик иритиджилерден ибарет. Умумий формулировкасы этилен карбонатыны диметил карбонат я да диетил карбонатнен бирлештире, бу исе белли бир нисбетлерде. Этилен карбонатынынъ юксек диэлектрик денъишмемезлиги литий тузларыны семерели ирите ве графит анодында къорчалайыджы къатты электролит интерфаза (СЭИ) къатламыны мейдангъа кетире. Бу СЭИ къатламы литий ион кечитине рухсет бергенде, илеридеки иритиджи парчаланувынынъ огюне кете. Лякин ЭКнинъ юксек ириюв нокътасы (36 градус ) ДМК я да ДЭК киби сувлу иритиджилернен къарыштырмакъны талап эте.

Пропилен карбонаты ильк оларакъ перспективли корюнди, амма адеттеки литий-ион батареяларында графитнинъ эксфолиациясына себеп ола. Тедкъикъатчылар оны альтернатив анод материалларыны къулланып батареялар ичюн сакълап къалалар. ДМК ве ДЭК киби сызыкълы карбонатлар электролитлернинъ ялтыравукълыгъыны эксильтелер, ионлы кечиримлиликни ве алчакъ- вакъыт девамындаки чалышувны яхшылаштыра.

Литий батареяларынынъ инкишафы органик иритиджи янъылыкъларыны идаре эте. Юксек-} кемерли катод материаллары устюн оксидленювге къаршы тургъан иритиджилерни талап этелер. Флюоринленген органик иритиджилер намзетлер оларакъ пейда олды, литийге къаршы 4,5 В-ден юксек потенциалларда тургъунлыкъны теклиф эте. Бу махсус иритиджилер невбеттеки- несиль батареяларыны энергия сыкълыгъы зияде олгъан.

Аккумулятор-градускъай органик иритиджилер ичюн кейфиет талаплары истиснаий къаттыдыр. Сафлыкъ 99,9%-тен зияде олмакъ керек, дымлыкъ миллионгъа 10 къысымдан эксик. Сувнынъ кирленмеси литий тузлу гидролизине кетире, батареянынъ компонентлерини бозгъан ве чалышувны эксильткен гидрофлюор кислотасы мейдангъа кетире. Мукеммелликлер оксидленюв потенциалыны ве хавфсызлыкъны компромисске тюшюре.

Аккумуляторны гъайрыдан ишлетмек органик иритиджилерни идаре этмек ичюн къошма вазифелерни косьтере. Спент литий батареяларында парчаланув махсулатлары олгъан къарт электролитлер бар. Бу органик иритиджилерни хавфсыз чыкъарув ве я гъайрыдан ишлетмек я да догъру ташламакъ экологик кирленювге маниа ола ве къыйметли материалларны къайтара.

Органик иритиджилер, аман-аман эр бир саа секторында пейда ола, дюнья йыллыкъ истималы 28 миллион тоннадан зиядедир. Оларнынъ химиявий денъишмелерге себеп олмадан башкъа материалларны иритмек, токътатмакъ, чыкъармакъ я да сийреклештирмек къабилиети оларны бир чокъ джерьянларда ерине къоюлмаз эте.

Къапламалар ве боялар санайысы органик иритиджилернинъ энъ буюк истималджысыны ифаде эте. Иритильгенлерни иритип, катранларны ве пигментлерни иритип, догъру къулланмакъ ичюн идаре ялтыравукълыгъыны идаре эте ве бир тюрлю къапламаларны къалдырмакъ ичюн бувлана. Толуен, ксилен, ацетон ве чешит спиртлер боялав донатмалары ичюн боя инджелери ве темизлейиджи мадделер оларакъ хызмет этелер.

Фармацевтик истисал иляджларнынъ ишлеп чыкъарылмасына ве истисалында органик иритиджилерге пек багълыдыр. Иритиджилер химиявий синтез ичюн реакция муитини, табиий менбалардан фааль бирик Этанол, метанол, ацетон ве дихлорметан энъ чокъ къулланылгъан фармацевтик иритиджилер арасындадыр.

Япыштырыджы ве герметиклер секторы изченликни идаре этмек ве къулланувны темин этмек ичюн органик иритиджилерни къуллана. Къулланувдан сонъ иритиджи бувланув япыштырыджыгъа къоймагъа имкян бере. Санаий япыштырыджылар, къуруджылыкъ герметиклери ве эв япыштырыджылары эписи озь формулировкаларында органик иритиджилерни кирсете.

Басма сиялар иритиджилерни догъру акъынтылыкъны сакълап къалмакъ ве басма юзлеринде атта даркъалувны темин этмекни талап этелер. Чешит басма усуллары-оффсет, флексографик, гравюр-}} чешит иритиджи системаларыны озь конкрет талаплары ичюн оптимальлештирген чешит иритиджи системаларыны къулланынъыз. Ароматлы углеводородлар ве эфирлер басма сия формулировкаларында кенъ таркъалгъан.

Бутюн ольчюлер боюнджа химиявий синтез амелиятлары реакция муити оларакъ органик иритиджилерни къуллана. Иритиджилер реактантларнынъ къарыштырувыны къолайлаштыра, оларнынъ иссилик къабилиети вастасынен идаре реакциясы араретлерини идаре этелер ве реакция сурьатларына ве селективликке тесир этелер. Лаборатория тедкъикъатчылары ве санайы химия заводлары эм мувафакъиетли химиявий трансформациялар ичюн уйгъун иритиджилерни сечип алувгъа багълыдыр.

Электроника санайыда темизлев схема платалары ичюн органик иритиджилер къулланыла, акъынты къалдыкъларыны ёкъ этмек ве компонентлерни дегирлемек. Догъру темизлев къалдыкъларыны къалдырмайып, бутюнлей бувлангъан иритиджилерни талап эте. Бу къулланмаларгъа изопропанол ве махсус фторлы иритиджилер хызмет этелер.

Шахсий бакъув ве косметикада къокъулы махсулатлар, тырнакъ лак, тырнакъ лак чыкъаргъан ве чешит формулировка джерьянларында органик иритиджилер кирсетиле. Бу истимал махсулатларында Этанол ве этил ацетаты сыкъ-сыкъ пейда ола.

Къуру темизлев амелиятлары аньаневий оларакъ органик иритиджилерге, хусусан перхлоретиленге (тетрахлороэтилен), сувсыз назик къумачларны темизлемек ичюн ишандылар. Этраф муит ве сагълыкъ акъкъында хавфлылыкълар бу къулланма ичюн альтернатив иритиджилернинъ ишлеп чыкъарылмасына себеп олды.

Organic Solvents

Органик иритиджилер оларнынъ химиявий теркибине, концентрациясына, экспозициянынъ девамлылыгъына ве экспозиция ёлуна коре чокъ сагълыкъ хавфларыны догъуралар. Бутюн дюнья боюнджа миллионларнен ишчилер озь иш ерлеринде ола билир иритиджилернинъ ифша этильмесинен расткелишелер.

Кескин экспозиция эффектлери .биринджи невбетте меркезий синир системасынынъ депрессиясы иштирак эте. Къыскъа-термин юксек-севи экспозиция баш агъыртувындан, баш айланувындан ве ярыкъ башлыкъларындан къарышыкълыкъкъа, координациянынъ гъайып олувына, анъсызлыкъкъа, тутукъларнынъ ве ола билир олюмге къадар аляметлерге себеп ола. Козь, бурун ве богъаз ачувланувы иритиджи бувларнынъ тесири иле кенъ таркъалгъан. Бу деръал тесирлер экспозиция биткен сонъ тез кете, амма олар фикир юрютюв ве реакция вакътыны бозып, тез вакъытта хавфсызлыкъ хавфыны яраталар.

Хроник экспозиция .айлар я да йыллар девамында органик иритиджилерге сагълыкъкъа даа джиддий нетиджелер кетире. Узакъ вакъыт ичинде экспозиция бир чокъ мучелернинъ системасына зарар кетире:

Сыныкъ системасы хусусий зарарлылыкъны косьтере. Хроник иритиджи нейротоксиклик когнитив зайыфлыкъ, хатырлав проблемалары, шахсиет денъишмелери ве координациянынъ эксильмеси оларакъ озюни косьтере. Белли бир иритиджилер-н-hexan, толуол ве стирен-а тасдыкълангъан нейротоксинлер тасдыкъланды. Бу хасталыкъ экспозицияны токътатувнен къысмен терсине чевириле биле, амма агъыр аллар даима зарар кетире.

Бир къач органик иритиджилер инсан канцерогенлери тасдыкълангъан. Бензол лейкемия ве къан бозукълыгъына себеп ола. Формальдегид бурун-гуйаль раки ве лейкемиянынъ хавфыны арттыра. Трихлоретилен ве углерод тетрахлорид де канцероген таснифлерни алып бара.

Эм эркеклерде, эм де къадынларда бир къач иритиджилер{{0}этоксиэтанол ве 2-метоксиэтанол зарарланувы ичюн репродуктив сагълыкъ тесирлери весикъалаштырылды. Юксек иритиджи севиелерине огърагъан юклю къадынлар бала тюшюрмек, догъув къусурлары ве догъувнынъ алчакъ бебеклери хавфынынъ артмасына огърайлар.

Къара джигер ве бюйреклернинъ зарарланувы бир чокъ иритиджилернинъ хроник чыкъышындан пейда ола. Бу мучелер иритиджилерни метаболизм этелер, оларны иритиджиге- индукциягъа къаршы зарарлы эте. Хлорлы иритиджилер хусусан джигернинъ фаалиетине тесир этелер.

Дерматологик тесирлер иритиджилернен чалышкъан ишчилер арасында сыкъ расткеле. Иритиджилер териден табиий ягъларны чыкъаралар, бу исе къурулыкъкъа, чатлакъ ве дерматитке себеп ола. Базы иритиджилер интакт териге кирип, къангъа кирелер, бу исе ингаляциядан тыш экспозиция ёлуны ярата.

Экспозиция маршрутлары .сагълыкъкъа тесирлернинъ агъырлыгъыны ве чешитини бельгилемек. Ингаляция учкъан органик иритиджилер ичюн биринджи экспозиция ёлуны ифаде эте. Иритиджи бувлар акъджигерге кирелер ве къан акъымы ярдымынен бутюн беденге тез даркъаталар. Дермаль ютув сувлу иритиджилернинъ терисинен я да ишчилернинъ эллерини иритиджи ванналаргъа батыргъанда пейда ола. Азув, аз расткельген олса да, ашкъа я да ичмек савутларына токъунгъан кирли эллер ярдымынен ола.

Янгъын ве патлав хавфлары .якъын хавфларны такъдим эте. Органик иритиджилернинъ чокъусы алчакъ флеш нокъталары олгъан юксек дереджеде янгъынгъа ляйыкътыр. Янгъынлы диапазон ичиндеки був-ава къарышмалары статик электрик, учкъунлардан, ачыкъ атеш я да сыджакъ юзлерден атешлене биле. Догъру сакълав статик чыкъарувнынъ огюне кечмек ичюн ерлештирюв савутларыны талап эте. Агъыр иритиджи къулланув сааларында электрик донатмалары ички джеэттен хавфсыз олмакъ керек. Иш рухсети ве вентиляциясы эр бир «сыджакъ иш» иле иритиджи- къулланувындан эвель фарздыр.

Регулятор экспозиция сынъырлары .ишчилерни къорчаламагъа ярдым эте. Эмек хавфсызлыгъы ве сагълыкъ идареси (ОСХА) бир чокъ иритиджилер ичюн рухсет этильген экспозиция сынъырларыны (ПЭС) тешкиль эте. Эмек хавфсызлыгъы ве сагълыкъ миллий институты (NIOSH) «Текрарлангъан экспозиция сынъырлары» (REL) нешир эте. Америка укюмет санайы гигиенистлерининъ (АКГИХ) конференциясында «Тезлик сынъыры къыйметлери» (ТЛВ) пейда ола. Бу сынъырларда секиз-шелли иш сменаларында орта эсапнен авадаки энъ буюк концентрациялар косьтериле.

Къорчалайыджы тедбирлер .органик иритиджилер къулланылгъан эр бир ерде амельге кечирильмек керек:

Инженерлик идареси биринджи къорчалав сатырыны темин эте. Вентиляциясы оларнынъ менбасында иритиджи бувларны ёкъ эте. Ерли чыкъарув системалары, думанлы капотлар ве авалангъан сакълав ерлери авадаки концентрацияны эксильте. Къапалы системалар иритиджининъ чыкъарылмасыны энъ эксик дереджеге еткизе.

Шахсий къорчалав донатмалары (ППЭ) кирелер, белли бир иритиджилер, хавфсызлыкъ козьлюклери я да козьлюклер ичюн сечильген химия-заде эльванлар, аваландырув етерли олгъаныны исбатлагъанда респираторлар ве къорчалав урбасы кире. Электронларны сечип алмакъ мукъайтлыкънен дикъкъат айыра- чешит иритиджи къоранталарнынъ чешит эльван материалларына кире.

Мемурий незаретлер догъру иш амелиятларыны озь иче- ринде тута. Ишчилер минималь иритиджилернинъ микъдарыны къулланмакъ кереклер, контейнерлерни къулланмагъанда къаплангъан тутмакъ, иритиджилернен эллерни ювмакътан къачынмакъ, иритиджи-} ифтира этильген урбаларны тез денъиштирмек ве хавфсыз ишлетюв процедуралары боюнджа даима окъутув алмакъ кереклер.

Адеттеки нефть{{0} эсасындаки органик иритиджилер экологик меселелерге буюк иссе къошалар. Оларнынъ юксек денъишмелилиги атмосферанынъ муим чыкъышларына кетире. Иритиджилерден чыкъарылгъан учкъан органик бирикмелер (ВОК) фотохимиявий смог шекилленювинде иштирак этелер ве 100 100 1000 номернинъ кирленювине ярдым этелер. 2017 сенеси органик иритиджилер АКъШ этраф муитни къорчалав агентлиги тарафындан изленген авагъа энъ юксек колемли химиявий чыкъышлар арасында ер алдылар.

Тамамсыз ташлав топракъ ве ер асты сувлары иле кирлене. Бир чокъ органик иритиджилер биодеградациягъа къаршы чыкъалар, бу исе узун вакъыт девамында этраф муитте сакъланып къалалар. Сув экосистемалары иритиджи- кирленген сув дерелерге, озенлерге я да гольлерге киргенде, айрыджа зарар кетире. Адеттеки иритиджилернинъ нефть- эсасында пейда олувы, сынъырлы къазылма якъыты ресурсларыны козь огюне алгъанда, тургъунлыкъ акъкъында къайгъырувларны да ярата.

Сонъки йылларда низамлайыджы басымны къуветлештирди. Авропа Бирлигининъ ВОК директивасында атмосфера чыкъарувыны сынъырлай. АКъШ этраф муитни къорчалав агентлиги иритиджилерни къулланмакъ, сакълав ве ташламакъ ичюн къатты стандартларны къоя. Бир чокъ юрисдикциялар углерод тетрахлорид ве белли бир хлорлы бирикмелер киби хусусан хавфлы иритиджилерни ясакъ этелер я да пек сынъырлайлар.

Ешиль химия принциплери экологик ве сагълыкъкъа тесирлернинъ эксильмесинен альтернатив иритиджилернинъ ишлеп чыкъарылмасына себеп олды. Янъылангъан емлерден алынгъан Bio- эсасында япылгъан иритиджилер бир перспективли ёнелишни теклиф этелер.

Этанол тилимысырбогъдайдан, шекер къамышындан я да башкъа осюмлик менбаларындан энъ чокъ къулланылгъан био- эсасында иритиджини косьтере. Онынъ мевджут инфраструктурасы, танышлыгъы ве нисбетен яхшы ниетли профили оны бир чокъ къулланмалар ичюн меракълы эте. Bio-етанол химиявий джеэттен нефть-тюрли этанолнен айны, амма янъылангъан ресурслардан келе.

Этил лактат ., мысырбогъдай ишлевинден чыкъарылгъан, этил ацетат ве ацетонгъа даа хавфсыз альтернатива оларакъ хызмет эте. Бу био{{1} эсасында япылгъан эфир маденни темизлемек, бояны чыкъарув ве къаплама иритиджиси оларакъ семерели чалышыр. Онынъ биодеградация ве алчакъ токсиклиги онъа экологик исрарлыкъ раатсызлыкълар кетирген къулланмалар ичюн келише.

2-Метилтетрагидрофуран (2-МеТХФ), мысырбогъдай ве шекер къамышы банасындан алынгъан, дихлорметан ве адий тетрагидрофурангъа даа ешиль альтернативаны теминлей. Бу девирли эфир фармацевтик синтез ве полимер мейдангъа кетирювде къулланмалар тапты.

Кирен (диггидловоглокозенони)ешиль иритиджилерде якъында япылгъан янъылыкъны ифаде эте. целлюлоза къалдыкъларындан синтез этильген, якъынджа бир энергия-Нейтраль джерьян вастасынен, Cyrene алчакъ токсикликни теклиф эте ве бир чокъ къулланмаларда диметилформамиднинъ (ДМФ) ве N-}2-пиролидон (НМП) диметилформамид (ДМФ) ве N-}2-пиролидонны (НМП) денъиштире биле. О, графен чыкъарувда ве углерод хачлы къошулув реакцияларында эффектив олгъаныны исбатлады. Кирен озь инновациялары ве тургъунлыкъ тасдыкълавы ичюн бир къач мукяфат ярдымынен танылув алды.

Табиий терен эвотектлер (НАДЭС)холин хлорид, мочевина, глицерин ве органик экшиликлер киби табиий бирикмелерни бирлештирмекнен мейдангъа кельген ешиль иритиджилернинъ пейда олгъан сыныфыны тешкиль эте. Бу эвтектик къарышмалар озь къатты компонентлерине бакъмадан, ода араретинде сувлу къалалар. НАДЭСлер алчакъ токсиклик, биодеградация ве чешит мадделерни иритмек къабилиетини теклиф этелер. Оларнынъ къулланмалары арасында осюмликлерден биоактив бирикмелернинъ чыкъарылмалары, фармацевтик синтез ве аналитик химия кире.

Био{{0} эсасында иритиджилер базары эп осьти, проекциялар девамлы кенишлевни косьтере. 2014 ве 2020 сенелери арасында ешиль ве био- эсасында иритиджилер базары 4,3% муреккеп йыллыкъ осьюв сурьатыны джедвельге аладжакъ.

Лякин ешиль иритиджилер сынавларгъа огърайлар. Олар даа бутюн къулланмаларда, чалышув сынъырлары я да зияде масрафлар себебинден, адеттеки иритиджилерни денъиштире бильмейлер. Базы био{{2} эсасында емлер ашайт махсулатлары чыкъарувнен ярыш этелер, тургъунлыкъ суаллерини котерелер. Ешиль иритиджилернинъ омюр-циклнинъ къыймети оларнынъ бутюн истисал зынджырыны, шу джумледен кой ходжалыгъы киришлерини, ишлев энергиясыны ве ташувны козь огюне алмакъ керек.

Бутюн контекстлерде ич бир тюрлю иритиджи мукеммель «ешиль» дегиль. Эр бири озь конкрет къулланувында къыймет кесмек керек, истисал усулларыны козь огюне алмакъ, гъайрыдан ишлев имкянларыны, сонъки--нинъ омюрини ёкъ этмек ве умумий джерьяннынъ семерелилигини козь огюне алмакъ керек. Макъсат бир универсаль ешиль иритиджи дегиль де, чешит къулланмаларгъа келишкен даа хавфсыз альтернативлернинъ чешит тюрлю алетлер джыйынтыгъыдыр.

Белли бир къулланма ичюн догъру органик иритиджини сечип алмакъ ичюн чокъ факторларны мувазене этмек керек. Химиклерге ве муэндислерге бильгили къарарлар къабул этмеге ярдым этмек ичюн иритиджи сечим ёлбашчылары ишлеп чыкъарылды.

Иритиал параметрлери .иритиджи белли бир материалны иритип оладжагъыны тахмин эте. «Кешин киби ириген киби» принципи башлангъыч нокътасыны теминлей- къутуплы иритиджилер къутуплы иритиджилерни иритип, - къутуплы иритиджилер исе no no no nartn- къутуплы мадделерни ирителер. Хансен иритиджилик параметрлери даа муреккеп учь- ольчюли ёнелишни теклиф эте, дисперсия кучьлерине, къутуплы тесирлешювлерге ве гидроген багъланув компонентлерине къутуплыкъны боза.

Реакция муляазалары .химиявий синтезде реакция сурьатына, селективликке ве махсулдарлыкъкъа иритиджи тесирлер кире. Иритильген къутуплылыкъ реакция механизмлерине тесир эте. Протик иритиджилер (гидроген багъланув къабилиетине малик олгъанлар) бир чокъ реакцияларда апротик иритиджилерден (ичсиз олгъанлардан) фаркълы озьлерини алып баралар. Сыджакълыкъ талаплары иритиджининъ сечимини дикте эте биле.

Ашагъы акъынтыларнынъ ишленмеси .иритиджи сечимине тесир эте. Эгер махсулатны иритиджиден айырмакъ керек олса, айырувнынъ къолайлыгъы меселелер. Учкъан иритиджилер саде бувланмагъа имкян бере. Къамышсыз иритиджилер сувлу-ликвид экстракцияны темин этелер. Базы джерьянларны гъайрыдан ишлетмек ве оларны гъайрыдан къуллана, тургъунлыкъны ве темизлевнинъ къолайлыгъыны япмакъ муимдир.

Этраф муит, сагълыкъ ве хавфсызлыкъ (ЭСС) профили .Земаневий иритиджи сечиминде пек агъыр. CHEM21 иритиджи сечим ёлбашчылыгъы киби алетлер даа хавфсыз альтернативлерни бельгилемеге ярдым этелер. Бу ёлбашчылыкълар иритиджилерни бир къач категориялар боюнджа ерлештирелер: хавфсызлыкъ (легизлик, реактивлик), сагълыкъ (кескин токсиклик, хроник тесирлер), муит (даимийлик, сув токсиклиги) ве къалдыкъларнен тедавийлевнинъ къыйынлыгъы.

Икътисадий факторлар .пек денъишкен, ве инфраструктура талапларыны кирсете. Ихтисаслаштырылгъан иритиджилерни озь ичине алмакъ я да тиклемек ичюн паалы донатмалар керек ола биле. Регуляторгъа риает этмек ичюн масрафлар-} рухсет берюв, мониторинг, рапорт берюв-} къошмакъ белли бир иритиджилерни къулланувнынъ умумий масрафыны.

Къарышыкъ иритиджи системалары .чокъ вакъыт тек иритиджилерден яхшы чалышувны темин эте. Экилик я да учькоше къарышмалары чешит иритиджилернинъ имтиязларыны бирлештире биле, айны вакъытта эксикликлерни энъ эксик дереджеге еткизе. Литий батарея электролитлери бу ёнелишни нумюне оларакъ косьтере, эм юксек диэлектрик даимий, эм де алчакъ ялтыравукълыкъкъа иришмек ичюн иритиджилерни къарыштыра.

Органик иритиджи технология технологик талапларгъа ве тургъунлыкъ императивлерине джевап оларакъ инкишаф этмеге девам эте.

Иришкени- сербест джерьянлар .ешиль химияда идеаль макъсатны ифаде эте. Имкянлы, иритиджилер оларнынъ оларнен багълы хавфларыны ве масрафларыны бутюнлей ёкъ эте. Солид-сание реакциялары, темиз реакциялар (ирисасыз къарыштырылгъан реактантлар), механохимиявий джерьянлар исе бу макъсатны илерилетелер. Лякин бир чокъ къулланмалар даа амелий омюрге кечирмек ичюн иритиджилерни талап этелер.

Суперкритик сувлар ., хусусан суперкритик углекислый газ (scCO₂) адий органик иритиджилерге альтернатива теклиф эте. Онынъ агъыр арарети ве басымы устюнде CO₂ сувлу- киби сыкълыкълы, амма газ- киби диффузывлыкъкъа бенъзеген сувгъа чевириле. ScCO₂ чокъ сызгъычсыз олмагъан бир чокъ сызыкълы олмагъан мадделерни ирите, зеэрли къалымтылар чыкъармай ве басымны эксильтюв ёлунен къолайлыкънен айырыла. Къаве санайысы дефеинация ичюн scCO₂ къуллана. Фармацевтик экстракция ве полимер ишлеви де суперкритик сувларны къуллана. Юксек{{8}- нинъ басымы ичюн талаплар ве сынъырлы полярлыкъ даа кениш къабул этмекни сынъырлай.

Ионлы сувлулыкълар .ода араретинде сувлу къалгъан ионлардан ибарет. Бу дизайнер иритиджилерни уйгъун катионларны сечип алмакънен, белли бир къулланмалар ичюн уйдурмакъ мумкюн. Оларнынъ ич бир тюрлю був басымы атмосфера чыкъарувына маниа ола. Лякин бир чокъ ионлы сувукълыкъларнынъ токсикологиясы белли дегиль, оларнынъ синтези паалы ола биле, оларнынъ гъайрыдан ишлетильмеси исе алгъа коре къыймет кесюв алыны талап эте.

Эсаплав иритиджи скрининг .молекуляр моделлер ве машина огретюв вастасынен иритиджилернинъ сечимини тезлештире. Иритиджи хусусиетлери, реакция нетиджелери ве экологик тесирлерни тахмин этмек эксперименталь сынавны эсаплав ёлунен эксильте. Бу алетлер кениш химиявий бошлукълардан перспективли намзетлерни бельгилемеге ярдым этелер.

Илери батареялар ичюн фторлы иритиджилер .интенсив араштырма дикъкъатыны алмакъ. Даа юксек кергинликлер ве энергия сыкълыкълары олгъан невбеттеки- несилли литий батареялары 4,8В-дан юксек олгъан иритиджилерге керек. Къысмен фторлы карбонатлар ве эфирлер вадени косьтере. Триторэтил метил карбонат ве дигер фторлы бирикмелер юксек- вольтегли литий{{6} зенгин катодлар ве литий маден анодларыны темин эте.

Иритиджи гъайрыдан ишлев ве сагъламлашув .технологиялар тургъунлыкъны яхшылаштыра. Дистилляция къайнама нокъта фаркъларына коре къарышыкъ иритиджилерни айыра. Мембраналы айырув, адсорбция ве инкишафлы оксидленюв джерьянлары сарф этильген иритиджилерни тиклейлер ве темизлейлер. Къапалы- loop системалары тазе иритиджилернинъ истималыны ве къалдыкъларны чыкъарувны энъ эксик дереджеге еткизелер.

Органик иритиджи санайы чалышув талаплары ве тургъунлыкъ макъсатлары арасында девамлы агъырлыкъкъа расткеле. Базы къулланмалар ич бир вакъыт етерли ешиль альтернативаларны тапалмай биле, бу исе къатты незарет алтында аньаневий иритиджилерни девамлы къулланмакъны талап эте. Башкъа къулланмалар био- эсасында, аз хавфлы я да бутюнлей иритиджи- сербест ёнелишлерге кечеджек. Траектория хавфсызлыкъны ве экологик месулиетни огге къойгъан даа чешит тюрлю, къулланма{{5} хас олгъан иритиджи алетлер джыллылыгъыны косьтере.

Къурулыш-пропертиясы акъкъында араштырмалар молекуляр къурулышнынъ иритиджи хусусиетлерини насыл бельгилегенини ачыкъламагъа девам эте. Бу бильгилер белли бир макъсатлар ичюн оптимальлештирильген янъы иритиджилернинъ рациональ лейхасыны япмагъа имкян бере. Ешиль химия принциплери, илери характеристика усуллары ве эсаплав алетлери 21-нджи асыр ичюн органик иритиджи технологиясыны янъыдан шекиллендирмектир.

Organic Solvents

Органик иритиджиде онынъ молекуляр къурулышынынъ бир къысмы оларакъ углерод атомлары бар, олар адет узьре гидроген, оксиген, азот я да галоген атомларына багълана. Бу органик иритиджилерни сув (H₂O) я да углерод олмагъан сувлу аммиак киби органик иритиджилерден айыра. Карбон{{2} эсасында япылгъан къурулыш органик иритиджилерге башкъа органик бирикмелерни иритмек ичюн хас къабилиетини бере.

Бутюн органик иритиджилернинъ токсиклик севиеси бир дегиль. Зеэрлилик химиявий къурулышкъа эсаслангъан драматик шекильде денъише. Этанол нисбетен алчакъ зеэрлиликни косьтере ве ичимликлерде ве иляджларда пейда ола. Аксине, бензол юксек зеэрли ве канцерогендир. Карбон тетрахлорид джигернинъ агъыр зарарланувына себеп ола. Эр бир иритиджи хавфсызлыкъ малюмат листлери ве норматив-укъукъий ёлланмалар вастасынен озь сагълыкъ хавфларыны индивидуаль къыймет кесювни талап эте.

Эбет, бир чокъ органик иритиджилерни дистилляция вастасынен гъайрыдан ишлетмек мумкюн, бу исе чешит къайнатув нокъталарына эсасланып, компонентлерни айыра. Химиявий саалар, масрафларны ве экологиягъа тесирни эксильтмек ичюн, иритиджилерни мунтазам суретте тиклейлер ве кене къулланалар. Къайта ишлевнинъ имкянлылыгъы иритиджининъ чешитине, темизлик талапларына ве кирленюв севиесине багълыдыр. Базы къулланмалар, башкъалары исе гъайрыдан ишлетильген материалны къабул этелер.

Литий батареялары органик иритиджилерни талап этелер, чюнки литий сувнен зорбалыкънен реакциягъа кире, бу исе сувлу электролитлерни мумкюнсиз япа. Органик карбонат иритиджилери литий тузларыны ирителер, айны вакъытта батареянынъ кергинлик диапазонында электрохимик джеэттен тургъун къалалар. Олар да электродларда къорчалайыджы юзю пленкаларыны мейдангъа кетире, олар илеридеки парчаланувнынъ огюне кетелер. Этилен карбонатларынынъ сызыкълы карбонатларнен специфик комбинациясы ионлы кечиримлиликнинъ ве электродларны къорчалавнынъ оптимал мувазенесини теминлей.

Органик иритиджилер – бу фармацевтикадан электроникагъа къадар олгъан сааларда пек муим олгъан углерод- эсасында япылгъан ликвидлердир, 200-ден зияде айры бирикмелер махсус къулланмаларгъа хызмет этелер [1].

Сагълыкъ ве хавфсызлыкъ хавфлары органик иритиджилер арасында эмиетли дереджеде денъише, нисбетен яхшы этанолдан башлап, канцероген бензолгъадже, къатты экспозициягъа къаршы куреш ве уйгъун къорчалав донатмаларыны талап эте [1].

Литий батареясы технологиясы литий тузларыны ириткен, электродлар арасында ионлар кечирген ве къорчалав пленкаларыны мейдангъа кетирген органик карбонат иритиджилерге пек багълыдыр .

Ешиль альтернативлер, шу джумледен био- эсасында иритиджилер, табиий терен этектик иритиджилер ве фторлы бирикмелер хавфлы нефть-кунюленген иритиджилерни кет-кете денъиштирелер.

Иритильген сечим бир чокъ факторларны, шу джумледен къуветни, хавфсызлыкъ профилини, экологиягъа тесирни, масрафларны ве къулланма- хасиет талапларыны мувазене этмекни талап эте